Vrouwen in de logistiek – tegenwoordig eigenlijk geen onderwerp meer

Vrouwen in de logistiek is nog steeds een veelbesproken onderwerp. Wordt het beter als je er steeds weer over praat of zijn de vrouwen dan in de logistiek aangekomen als er niet meer over gesproken wordt? Gudrun Gaus vertelt over haar leven in de logistiek waarin ze letterlijk is geboren. Door haar jarenlange ervaring in de sector kan ze het onderwerp duurzaam beoordelen.

Door Gudrun Gaus

Wat is er met vrouwen in de logistiek? Eerst volledig overtuigd en zelfverzekerd: dat is het onderwerp. Daar kun je veel over zeggen. Ik ben een vrouw in deze sector. Of bestaat er vandaag de dag nog steeds de innerlijke “rol”-stem: Wie haalt de koffie?!

Toen kwam snel de gedachte, en dat weerspiegelt ook de titel. Hoe begin je zo’n onderwerp zonder in een rolendiscussie terecht te komen, niet als een mannelijk type of als een feministe te worden bestempeld? Of toch de indruk te wekken dat je te emotioneel bent, zelfs een vrouwelijke zeur!? Misschien zelfs je eigen geslacht in twijfel trekken?

Daarom heb ik besloten om gewoon vanuit de bril van een vrouw en de ervaringen in deze sector te schrijven. Altijd met een zekere knipoog, wat je “als vrouw” zo overkomt. Het openlaten hoe de andere kant erover denkt. Het alleen als een gedachteprikkel beschouwen. Of daar iets waar is of niet, dat ligt in het oog van de toeschouwer.

Sinds mijn jeugd ben ik als vrouw in de transport- en logistieksector actief en heb sindsdien spannende dingen meegemaakt als vrouw in de logistiek.

Weerstand in het familiebedrijf in de logistiek

Of ik nu als dochter ben opgegroeid in het eigen logistieke familiebedrijf, als stagiaire, administratief medewerker, als eigenaar van mijn eigen seminar- en adviesbedrijf in de logistiek, key account manager, als task force manager en interim manager, als operationeel leidinggevende in de transportsector verantwoordelijk voor tot 350 medewerkers, tot aan mijn huidige functie als directeur, het was een spannende weg met veel inzichten.

Het begon voor mij met het onderwerp vrouw in de logistiek, toen ik na de middelbare school tegen mijn vader zei dat ik een opleiding tot expediteur wilde beginnen. Toen kwam het eerste tegenspraak, ik zou als vrouw toch iets in de sociale sector moeten doen. Dat zou geschikter zijn voor een vrouw, was zijn mening.
Eerst volgde ik de woorden van mijn vader, de “rol”-stem: Wie haalt de koffie? Maar mijn hart lag ergens anders, en ik besloot tegen de wil van mijn vader in om een opleiding tot expediteur te beginnen. Wat ik tot op heden “bijna” nooit heb betreurd.

De eerste praktische ervaringen als stagiaire in de planning en het magazijn eind jaren ’80 en ’90 stonden voor de deur. Toen was de rol als vrouw nog heel duidelijk, geen twijfel. En je kwam er alleen doorheen als je hard was, in de operatie bij het gang naar het magazijn op kleding verzette (ook al gingen ze over de knie en droeg je platte schoenen). Het beste was om “ondercover” op te treden. Ik geef toe, dat heeft me vele jaren in mijn kledingkeuze beïnvloed en doet dat tot op zekere hoogte nog steeds. Wat eigenlijk onzin is. Maar is dat vandaag de dag nog steeds zo, als een vrouw in de logistiek discreet vrouwelijk gekleed is? Hoe wordt je vandaag de dag nog steeds waargenomen in vergaderingen, op beurzen of grote evenementen?

Een ervaring daartoe was, toen ik iets vrouwelijker gekleed als bezoeker van een groot logistiek evenement bij de receptietafel stond om mijn naamkaartje voor toegang op te halen. Toen kwam er een heer heel doelbewust op me af en zei dat ik hem hier zeker kon helpen, hij kon zijn naamkaartje niet vinden. Deze denkwijze was al interessant. Ik geef toe, er waren niet echt veel vrouwen onder de bezoekers van het evenement. En de meeste vrouwen die aanwezig waren, werkten in de service of receptie.

De volgende ervaring was midden/eind jaren ’90, toen mijn vader zijn logistiek bedrijf niet aan mij, als vrouw, wilde overdragen. Zijn uitspraak was dat een vrouw in de logistiek niet zou kunnen bestaan. Als ik een man was geweest, zou dat heel anders zijn gegaan.
Dus heeft hij zijn bedrijf, tot mijn teleurstelling, verkocht.
Ik kon hem toen begrijpen. Ja, want hand op het hart, hoeveel vrouwen waren er toen die een logistiek bedrijf of operationele afdelingen leidden? Behalve als echtgenote van de ondernemer in de boekhouding of de HR-afdeling.

Maar hoeveel zijn het vandaag de dag!? Niet echt veel meer. En ik bedoel bewust, operationele afdelingen, niet boekhouding, facturatie of personeel.

De uitspraak van mijn vader, “Vrouw in de logistiek gaat niet”, heeft me niet afgeschrikt. Maar juist aangespoord om de weg als vrouw tot aan de top met “nu pas echt” te gaan. Terugkijkend zou ik daar soms eerder zeggen: “te wagen”.

De houding tegenover vrouwen werd moediger

In de daaropvolgende jaren werd men in de logistiek al moediger. Er waren al een paar meer vrouwen in de logistiek aangekomen. De eerste pogingen om vrouwen in de verkoop of zelfs in de planning te vestigen, vonden plaats. Maar ook dat was eerder de uitzondering en voelde in de uitspraken van de leidinggevenden soms zo aan, alsof men het eerst als een experiment zag. Gewoon eens kijken of dat zou kunnen werken.

Ik geef toe, als operationeel leidinggevende en als vrouw betrapte ik mezelf soms op de gedachte: Kan een vrouw bijvoorbeeld in de planning bestaan? Wat eigenlijk een volkomen absurde gedachte was. En toch was dit rolbeeld zeer aanwezig. En ik vind, ook vandaag de dag nog.

Maar waarom komt men op deze gedachte? Zijn er andere redenen waarom het aandeel vrouwen in de logistiek nog steeds zo laag is?

Feit is dat er veel goed opgeleide vrouwen in de logistiek zijn. Ook bij de stagiaires zijn vrouwen geen zeldzaamheid meer. Maar waar zijn ze na school en/of na de opleiding? Deze vraag heeft me beziggehouden en houdt me tot op de dag van vandaag bezig.

Over dit onderwerp had ik in 2009 een spannende uitnodiging als spreker voor de Hochschule für Wirtschaft und Recht in Berlijn: https://www.gudrun-gaus.de/uploads/1240417290_0.pdf

In de logistiek ontbrak het toen al aan gekwalificeerd personeel. Men was het in het auditorium eens dat, als men zou teruggrijpen op de diversiteit in de samenleving (dus ook op vrouwen), de behoefte ook in de toekomst zou kunnen worden gedekt. Diversity management als concept voor bedrijfsvoering werd vanwege het tekort als een belangrijk instrument voor toekomstgerichte bedrijfsontwikkeling ontdekt.

“Ontdekt”: een provocerend woord? Ontdekt men vrouwen omdat het met het vaktechnisch personeel krap wordt? Of zijn er andere redenen? Helaas kreeg ik bij de lezing op deze vraag weinig antwoorden.

Ik ben me ervan bewust dat het toen een provocerende vraag was. Maar vandaag, in 2020, hebben we een nog groter tekort aan personeel, vooral in de logistiek. En ik denk dat deze vraag nog steeds absoluut belangrijk en misschien al existentiëel is. Heb je vrouwen alleen nodig omdat het krap wordt, of zijn er andere voordelen?

Voordat ik nu verder ga met de weg van vrouwen in de logistiek, wilde ik u als lezer vragen: Hoe zou u deze vraag voor uzelf beantwoorden?

Want toen, in 2009, waren al 50% van de studenten in de logistieke vakgebieden vrouwen. En er was de vraag: Hoe krijgen we deze vrouwen enthousiast voor de sector? Welke verwachtingen hebben ze van hun toekomstige werkgevers in de logistiek? Welke maatregelen zijn nodig om de bijzondere sterke punten en behoeften van vrouwen en mannen en het aanwezige potentieel beter te integreren, en hoe kunnen eventueel vooroordelen worden weggenomen?

Cijfers en feiten

De Bundesvereinigung Logistik e. V. (BVL) heeft hierover ook nagedacht en een paar interessante antwoorden gevonden op de volgende vragen:

• Hoeveel vrouwen zijn er werkzaam in logistieke beroepen?
• Hoeveel bekleden leidinggevende posities?
• Hoe zouden vrouwen in leidinggevende posities zich moeten gedragen?
• Mannelijke domein? Kansen voor en met vrouwen in de logistiek.
• Waarom heeft de logistiek het nagelaten om meer vrouwelijke vak- en leidinggevende krachten op te leiden?

De antwoorden vindt u in de link naar het BVL themapapier:
https://www.bvl.de/files/1951/1988/2128/Begleitende_Publikation_zur_Session_Maennerdomaene.pdf

Een paar cijfers en feiten:

• In 1960 was 42,7% van de vrouwen en 90,3% van de mannen tussen de 15 en 65 jaar werkzaam. (1)
• Tot 2017 was 71,5% van de vrouwen en 78,9% van de mannen werkzaam. Echter in zeer verschillende posities en tijdsbestekken. (2)
• Op het leidinggevende niveau is slechts 8,6% van de posities door vrouwen bezet. (3)
• In internationaal verband staat Duitsland volgens cijfers van de Kreditanstalt für Wiederaufbau (KFW) met een vrouwenpercentage van 28 procent in banen van het midden- en hoger management in de onderste regionen.
• Het aantal vrouwelijke oprichters van vrouwelijk geleide kleine en middelgrote ondernemingen (KMO) is volgens KFW-gegevens zelfs afgenomen.

Voor de logistiek gelden de volgende cijfers, die de BVL heeft verzameld:

• In logistiek, transport en verkeer lag het vrouwenpercentage in 2017 op 20,7%. Als je de sector van de voertuigbestuurders/-sters uitsluit, ligt het percentage vrouwelijke werknemers in de sector op 28,7%. (4)
• Vrouwen zijn nog steeds te vinden in de toen klassieke kantoorbanen, zoals facturatie, boekhouding, personeel.
• Er zijn meer vrouwen in de verkoop dan vroeger. (Daarbij moet ook worden opgemerkt dat de verkoop in de jaren ’80 en ’90 in bedrijven vaak helemaal niet bestond en door de eigenaar of operationele leidinggevenden werd waargenomen.)
• Vrouwen in de verkoop zijn in de binnendienst dubbel zo vaak vertegenwoordigd als in de buitendienst. (5)
• 30% bedraagt het huidige vrouwenpercentage bij de bachelorstudies in de logistiek. Dit lag de afgelopen tien jaar op 25%. (6)
• Het percentage van de met de BVL Thesis Award bekroonde vrouwelijke afgestudeerden steeg van 26,4% in 2011 naar 45,6% in 2018. (6)
• 40,2% van de bezoekers van carrière-evenementen in de logistiek zijn vrouwelijk. (6)
• Maar slechts 18,6% van de top-100 logistieke bedrijven heeft vrouwen in het management. Hoewel er goed opgeleide vrouwelijke krachten zouden zijn.

Naar mijn mening is het voor bedrijven van groot voordeel om alle aspecten van het leiden van een bedrijf te benutten. Zowel het mannelijke als het vrouwelijke aspect.
Studies tonen aan dat alle betrokkenen profiteren van meer diversiteit in bedrijven en vooral van vrouwen in leidinggevende posities.

En, het is vandaag de dag meer dan ooit economisch niet meer verantwoord om dit potentieel niet te benutten.

Waarom hebben vrouwen in de logistiek nog steeds moeite?

Maar waar ligt het aan dat de sector en vrouwen zich nog steeds moeilijk doen?

Ligt het aan het feit dat vrouwen kinderen krijgen en niet consequent en continu kunnen werken en zich ontwikkelen? Is een vrouw vandaag de dag nog steeds een “risico” bij de aanstelling of promotie?

Is het vervelend als de kinderen ziek worden en dan meestal de vrouw de zorg op zich neemt en daardoor eerst uitvalt? Juist in de coronatijd weer een onderwerp!

Ligt het aan de vrouwen zelf, die soms twijfelen of ze de weg naar leidinggevende posities aankunnen? Maar waarom zou dat zo zijn?

Zijn het de eerder niet gegeven randvoorwaarden, zoals flexibele werktijden, thuiswerken, zelfs de mannelijke cultuur in de communicatie, de manier van samenwerken en de aanpak van de taken, verschillend netwerken, wat soms afschrikt?

We zouden allemaal nog eens in onszelf moeten gaan en ons daadwerkelijk afvragen: Bestaat vandaag de dag nog steeds de innerlijke “rol”-stem – Wie haalt de koffie?!

Mijn eerlijke antwoord uit eigen ervaring en gesprekken met andere vrouwen: Ja, in grotere mate. Want het onderwerp rol is nog steeds aanwezig in de sector. Niet meer zo sterk als vroeger, maar nog steeds aanwezig.

Echter, zo zie ik het, zouden de rollen en sterke punten van de betrokkenen en hun eisen niet veranderd moeten worden. Want dan zou verloren gaan wat de diversiteit positief maakt.

Er zou creatief nagedacht moeten worden over hoe het gezamenlijk kan worden vormgegeven. Moed en openheid zijn al de eerste stappen. Zich zonder vooroordelen naar elkaar toe bewegen, wat niet altijd eenvoudig is, maar de voordelen wegen absoluut op. Ook dat is mijn ervaring als leidinggevende in deze sector.

Een kleine anekdote tot slot

Ik was leidinggevende in een expediteur en werd door de eigenaar uitgenodigd om deel te nemen aan de wekelijkse vergaderingen van het management en de directie.

Bij de eerste vergadering zat ik aan de grote vergadertafel uitsluitend met heren. Toen kwam de secretaresse binnen en vroeg wie er koffie wilde. Na de bestelling stond ik zonder aarzelen op en liep langs de secretaresse naar de koffieautomaat.

De secretaresse stelde zich toen verbaasd naast me en vroeg wat ik daar deed.
Mijn antwoord: “Ik haal koffie voor ons.” Ze zei alleen: “Mevrouw Gaus, u bent leidinggevende, het koffie halen is mijn taak!” Na mijn eerst vreemde gezicht moesten we allebei hard lachen. Daar was het weer – de rol, wie haalt de koffie.

Foto’s: © (van boven naar beneden): 1. Gudrun Gaus / 2.-3. Adobe Stock

Bronnen:

• Bundeszentrale für politische Bildung BPB (2010): Werk van vrouwen in tijden van globalisering https://www.bpb.de/gesellschaft/gender/frauen-in-deutschland/49397/globalisierung-und-arbeit
• Bundeszentrale für politieke Bildung BPB (2019): Arbeidsdeelname naar geslacht, evaluatie gegevens 2017 https://www.bpb.de/nachschlagen/zahlen-und-fakten/europa/70593/erwerbstaetigkeit-nach-geschlecht
• +3 Magazine (uitgave 1 maart 2019): Hoe wordt de economie vrouwelijker? S. 4–7 https://plus-drei.de/category/ausgaben/ausgabe-nr-52-vom-1-maerz-2019/?wie-wird-die-wirtschaft-weiblicher
• Institut für Arbeitsmarkt- und Berufsforschung (2018): Beroepen in de spiegel van de statistiek ttp://bisds.iab.de/Default.aspx?beruf=BA13&region=1&qualifikation=0
• Birdiematch (2019): Salarisrapport 2019 https://www.birdiematch.de/logistik-news/gehaltsvergleich-logistikberufe/
• Duitse Buitenlandse Handels- en Verkeersacademie (DAV)

Gudrun Gaus is opgegroeid in een logistiek familiebedrijf en sindsdien sterk verbonden met deze sector. Inclusief een opleiding tot expediteur heeft ze verschillende niveaus in de logistiek doorlopen. Stations waren onder andere haar eigen bedrijf Coaching Logistics met de focus op training/coaching/interim management, key account management op Europees niveau en operationele leidinggevende posities tot 350 medewerkers, inclusief een wagenpark met meer dan 220 trekkende eenheden. Vandaag is ze directeur van de P.S.I. Speditions GmbH in Oberschleißheim (www.psi-spedition.de) en moeder van een geweldige 20-jarige dochter.