Staking in Duitsland bedreigen leveringsketens steeds sterker

De stakingen van de vakbond GDL en haar machinisten hebben het goederenvervoer per spoor in Duitsland aanzienlijk verstoord en nauwelijks zijn ze tot rust gekomen, of Lufthansa Cargo en daarmee de luchtvracht worden nu ook bestreikt. Vorig jaar hebben stakingen op de terminals van HHLA de zeevracht en vooral het achterlandvervoer beïnvloed.

Van: Andreas Müller

In de Duitse grondwet is het stakingsrecht expliciet verankerd (Art. 28). De twee enige voorwaarden: de staking moet betrekking hebben op de arbeidsrelaties (politieke stakingen vallen dus niet onder de bescherming van Art. 28 BV); en deze mag niet in strijd zijn met een collectieve arbeidsovereenkomst die een vredesplicht bevat.

Stakingsrecht betekent dat

• de staat en autoriteiten verplicht zijn tot absolute neutraliteit. Zo mag bijvoorbeeld het strafrecht (bijvoorbeeld via aangiften wegens dwang, huisvredebreuk, enz.) niet worden misbruikt om een staking te bestrijden;
• arbeidsrechtelijke sancties (bijvoorbeeld ontslagen) door de werkgever verboden zijn (de opschorting van de loonbetaling is geen sanctie, maar het equivalent van de opschorting van arbeid)

Is het stakingsrecht nog van deze tijd?

Als zoiets zelfs in de grondwet is verankerd, moet het wel zijn rechtvaardiging hebben. Maar in 1949, toen deze in werking trad, wist men niet hoe de economie zich zou ontwikkelen. Alles lag in puin en de ervaringen in de omgang tussen werkgevers en werknemers waren alleen afkomstig uit de tijd vóór de oorlog. Werknemers werden daar heel duidelijk uitgebuit. Zestienurige werkdagen zes dagen per week bij de zwaarste lichamelijke arbeid waren eind 1800 en begin 1900 bijvoorbeeld in de haven van Hamburg volkomen normaal. Van hygiëne en veiligheid was geen sprake. Men wilde de werknemers dus in de nieuwe grondwet zo ver beschermen dat uitbuiting niet meer mogelijk zou zijn.

Maar tegenwoordig, ongeveer 75 jaar na de inwerkingtreding van de grondwet, is het stakingsrecht in deze vorm verouderd. Vandaag de dag dient het de vakbonden als machtsinstrument en in de eerste plaats de vakbondsleiders voor hun persoonlijke, politieke profilering. Gewoonlijk behoren deze leiders tot een linkse partij. De werknemers zijn manipuleerbare massa, want van onderdrukking of uitbuiting kan niet meer gesproken worden.

Enorme economische schade

Hoe absurd deze stakingen zijn, blijkt uit het feit dat ze de werkgevers enorme bedragen kosten. Er worden enorme economische schade aangericht. Dit loopt in de honderden miljoenen. Zoals MDR meldt, heeft alleen de staking van de GDL bij de Deutsche Bahn een schade van 100 miljoen euro per dag veroorzaakt. Natuurlijk is daar het personenvervoer bij inbegrepen. Dit is onverantwoordelijk en staat in geen verhouding tot de arbeidsverhoudingen van deze tijd, zelfs niet in tijden van personeelstekort, waar de kaarten eerder in handen van de werknemers liggen. Maar dat was ook al anders en kan snel veranderen. Momenteel nemen de berichten over grotere ontslagen in Duitsland toe. Een einde is niet in zicht.

Over het geheel genomen valt echter op dat stakingen in grotere mate vooral plaatsvinden in sectoren of bedrijven die ofwel direct of indirect aan de overheid zijn verbonden. Werknemers in veilige arbeidsrelaties met goede voorwaarden benutten hun mogelijkheden vaker en dit ten koste van de belastingbetaler.

Zal autonoom rijden de problemen oplossen?

De werknemers zouden zich echter ook kunnen verkijken op hun eisen en de situatie overdrijven. Autonoom rijden vordert. Vooral in de havens in de containerdepots en op het spoor zijn er enorme vorderingen. Locomotieven worden nu al grotendeels vanuit een centrale aangestuurd en gecontroleerd. Remprocedures worden in veel gevallen automatisch geactiveerd, enz.

In containerdepots rijden de havenkranen al op veel plaatsen autonoom en ook bij de schepen zijn er al pogingen om deze vanaf het land te besturen. Werkgevers verzekeren nog steeds dat dit in de eerste plaats moet helpen bij het personeelstekort. Maar op een gegeven moment, als de maat vol is, kan dit zich algemeen verspreiden.

In andere sectoren worden, om de kosten van arbeidsconflicten op te vangen, ofwel banen afgebouwd of arbeidsplaatsen naar landen verplaatst waar de lonen veel lager zijn en/of stakingen niet aan de orde zijn, omdat de werknemers blij zijn als ze überhaupt werk hebben. Of dit de juiste weg is, is de vraag, maar het gebeurt.

Onvoorspelbaarheid van de leveringsketens

Niet alleen de beschietingen van vrachtschepen door de Houthi-rebellen in de Rode Zee of ongevallen en knelpunten in het Suezkanaal of het Panamakanaal maken de leveringsketens onvoorspelbaarder en verhogen de logistieke kosten. Nee, ook deze stakingen worden steeds meer een probleem voor een betrouwbare supply chain. Vooral in deze frequentie. Hoewel er ook in andere Europese landen wordt gestaakt, worden nergens anders, zoals in Duitsland, ook andere landen getroffen. De Noord-Zuid- en Oost-West-assen worden onderbroken. Duitsland is vanwege de geografische ligging het belangrijkste transitland in Europa.

Het helpt dan ook niet als men de productie naar Europa verplaatst om minder afhankelijk te zijn van het Verre Oosten (China), als de leveringen steeds onvoorspelbaarder worden.

Er is behoefte aan aanpassing

Het stakingsrecht hoeft niet uit de grondwet te worden geschrapt. Maar er moeten nieuwe randvoorwaarden komen. Het kan niet zo zijn dat miljoenen mensen hun reizen moeten uitstellen of annuleren, ongeacht of het privé of zakelijk is. Evenmin kan het zo zijn dat de economie stilvalt of tenminste de leveringsketens dagenlang worden onderbroken vanwege een paar procenten loon.

De partijen moeten aan de onderhandelingstafel tot overeenstemming komen. Demonstraties moeten buiten werktijd plaatsvinden. De werking van openbare vervoersmiddelen, of het nu gaat om personen- of goederenvervoer, moet worden voortgezet. In veel sectoren is dat mogelijk.

De tijden van uitbuiting zijn voorbij en daarom zijn er redelijke oplossingen nodig. In het uiterste geval moeten uitspraken van bemiddelingsinstanties worden geaccepteerd. Dit is niet eenvoudig en zal ook niet passen in het concept van bepaalde politieke partijen. Maar iedereen is erbij betrokken.

Foto’s: © Loginfo24 (Adobe Stock/Pixabay)