IfW Kiel met kritische studie over de haven van Hamburg

De haven van Hamburg heeft tijdens de coronacrisis tijdelijk een opvallende daling van de goederenoverslag ervaren, maar belangrijker voor de toekomst is een al langer waarneembare neerwaartse trend. Hamburg verliest al jaren marktaandeel in de Europese vergelijking, zoals een studie van IfW Kiel in samenwerking met de Nordakademie aantoont. Wereldwijde economische ontwikkelingen brengen verdere risico’s met zich mee voor de haven, die sterk afhankelijk is van de handel met China.

(Kiel/Hamburg) Tijdens de coronacrisis daalde de goederenoverslag per kwartaal in de haven van Hamburg tijdelijk met bijna 16 procent. Deze ontwikkeling volgde de daling in de totale goederenhandel van de EU tijdens de lockdown-fases in verschillende wereldregio’s, aldus de vandaag gepubliceerde studie van het Kiel Institute for the World Economy (IfW Kiel) voor de Nordakademie-Stiftung (“Aan de Puls van de Wereldhandel – de overslag in de haven van Hamburg tijdens de coronacrisis“, Jessen-Thiesen, L.; feb. 2022). De daling in Hamburg was zo drastisch als sinds de wereldwijde financiële en economische crisis van 2008/09 niet meer. Hamburg was in vergelijking met zijn concurrentiehavens sterker getroffen door de coronacrisis. Dit komt door het belang van het Aziatische verkeer voor Hamburg, dat bijzondere kansen, maar ook bijzondere risico’s met zich meebrengt voor de ontwikkeling van de haven.

“Maar de tijdelijke daling van de overslag als gevolg van de coronacrisis lijkt een eerder ondergeschikt probleem voor de haven van Hamburg te zijn,” zegt Levke Jessen-Thiesen, onderzoekster aan IfW Kiel en auteur van de studie. De overslag in de haven heeft zich losgekoppeld van de fundamentele groeitrend in de goederenhandel: de invoer en uitvoer van de EU neemt gestaag toe en lag in 2021 waarschijnlijk ongeveer 30 procent boven het niveau van 2005. Daarentegen lag de totale overslag in de haven van Hamburg in het eerste kwartaal van 2021 met 27,6 miljoen ton niet ver boven de waarde van 25,8 miljoen ton in het eerste kwartaal van 2005. Sinds 2014 is de totale overslag in een neerwaartse trend. Dit komt niet doordat de zeevaart in het algemeen aan betekenis heeft verloren voor de Europese invoer en uitvoer in deze mate. De loskoppeling van havenoverslag en EU-goederenhandel wijst er eerder op dat de haven van Hamburg in de concurrentie achter andere havens achterblijft.

Antwerpen en Rotterdam groeien sterker

Zo zijn de twee grootste Europese containerhavens in Antwerpen en Rotterdam op een expansiepad, dat Hamburg niet volgt. De voor de rol van de haven in Hamburg cruciale containeroverslag steeg van 2010 tot 2019 met ongeveer 17 procent, terwijl Antwerpen een groei van meer dan 40 procent beleefde.

Hamburg is het centrale Europese knooppunt voor containertransporten van en naar China, dat meer dan 27 procent van de totale containeroverslag in Hamburg uitmaakt. Voor Antwerpen, Rotterdam en Bremerhaven staat China als partnerland echter pas op de tweede plaats. De VS zijn zowel voor Antwerpen met 11,8 procent als voor Bremerhaven met 15,3 procent het belangrijkste partnerland. “Deze focus op China brengt naast kansen ook risico’s met zich mee. De geo-economische omgang met China wordt momenteel opnieuw beoordeeld – ook door de federale regering. Bovendien verhoogt China het aandeel van de waardecreatie in eigen land. Dit alles kan gevolgen hebben voor het handelsvolume met China, en daarmee risico’s voor een haven die sterk afhankelijk is van de handel met China,” zegt Jessen-Thiesen.

Doelen van 2012 niet gehaald

Hamburg werkt aan een nieuw havenontwikkelingsplan, dat dit jaar moet worden goedgekeurd. “De in het tot nu toe geldende havenontwikkelingsplan van 2012 genoemde overslagdoelen heeft Hamburg duidelijk niet gehaald,” zegt Jessen-Thiesen. “Gezien de ontwikkeling kan men zich afvragen of de groei van de overslag in de haven van Hamburg überhaupt weer aansluiting kan vinden bij die van andere Europese havens. Daarom moet het plan de vraag beantwoorden of men de focus op overslaggroei wil behouden. Daarbij moet de ontwikkeling van de haven worden afgewogen tegen vragen van levenskwaliteit in een verdichte grote stad.”

Nieuwe Zijderoute speelt een rol

Naast regionale moeten ook geo-economische aspecten in overweging worden genomen, zegt Jessen-Thiesen. China is bezig zijn invloed op internationale toeleveringsketens, onder andere in het kader van het Zijderoute-initiatief, uit te breiden. “In dit licht kan het zinvol zijn om andere Europese havenlocaties in plaats van Hamburg te versterken. De haven van Hamburg zou echter actief kunnen deelnemen aan deze ontwikkeling door investeringen en participaties.”

Download de studie hier

Foto: © Loginfo24